کتاب - دین و سیاست در مسیر صلح

آنچه در پی میآید گفتوگوی نیویورك تایمز با مادلین آلبرایت، وزیر امور خارجه سابق آمریكا، در مورد كتاب خاطراتی است كه در سال 2006 با عنوان «قدرتمند و پروردگار: اندیشههایی در مورد آمریكا، خدا و مسائل جهانی» منتشر كرد. او در این كتاب تنها به بیان خاطرات خود بسنده نكرده و چنانكه از عنوان كتاب بر میآید، آلبرایت ضمن شرح اندیشههای تازه خود در مورد مسائل مذهبی، نقش خدا و مذهب را در پرتو وضعیت كنونی جهان مد نظر قرار داده، بنیادگرایی اسلامی را بررسی كرده و سرانجام به نقشی كه مذهب اوانجلیسم در زمان بوش در كاخ سفید بازی كرده، میپردازد. آلبرایت به عنوان كاتولیك به دنیا آمده و غسل تعمید دیده اما در تمام زندگی به مذهب كلیسای اسقفی (آنگلیكنهای آمریكا)، مذهب شوهر سابقش، عمل كرده و تازه در اواخر عمر فهمیده كه ریشههایش یهودی است. شاید مهمترین بحث آلبرایت در این كتاب آنجاست كه میگوید ارزشهای سیاسی و مذهبی میتوانند در كنار هم به تبلیغ صلح كمك كنند. او در كتابش به مصائب شخصیای كه در زندگی از سر گذرانده اشاره میكند. برای مثال به یاد میآورد كه چطور شوهر سابقش، كه 23 سال با او زندگی كرده، او را به قصد زن دیگری ترك میكند، چطور پدر عزیزش (استاد دانشگاه معروف چكتبار) را از دست میدهد و چطور كودكی مرده به دنیا میآورد. او بخش قابل توجهی را به كشف تكاندهنده رسانهها در دهه 1990 اختصاص میدهد كه معلوم كرد سه نفر از اجداد او یهودی بودهاند و در اردوگاههای نازیها كشته شدهاند. آلبرایت میگوید والدیناش نمیخواستند او از واقعیت كریه مرگ پدربزرگها و مادربزرگهایش باخبر شود. بر این اساس این كتاب، كه بیل كلینتون مقدمه آن را نوشته است، نگاهی جذاب به جهان از دیدگاه زنی دارد كه اولین وزیر امور خارجه مونث آمریكا بود.

شما در كتاب جدیدتان «قدرتمند و پروردگار: اندیشههایی در مورد آمریكا، خدا و مسائل جهانی» اعتراف میكنید كه نقشی كه مذهب در مسائل خارجی بازی كرد را دستكم گرفته بودید.
هیچكس آماده آن نبود. من هم آمادهاش نبودم. من با مدلِ «بازیگر عقلانی» در سیاست خارجی بزرگ شدم؛ این اندیشه كه طرف آدم روندی عقلانی را طی میكند و نه روندی معنوی.
میتوان استدلال كرد كه معنوی بودن كاملا عقلانی است.
نه عقلانی یعنی منطقی و نه بر اساس مذهب. بازیگر عقلانی بر اساس سود و زیان عمل میكند.
به شما یاد دادند جلوی كمونیسم را بگیرید و كمونیسم، بیخدا بود.
همسن و سالهای من كه درس تاریخ و سیاست خواندند همیشه خواهند گفت: «سیاست خارجی خیلی پیچیده است و اگر خدا را واردش كنی، پیچیدهتر هم میشود.»
بله از تخاصم فلسطین، كه شما خیلی سعی كردید حلش كنید، این واقعیت را میدانیم. به عنوان وزیر امور خارجه زمان كلینتون، امروز از خواندن روزنامهها چه احساسی دارید؟
احساس بد. كلی چیزهایی كه هشت سال رشتیم، پنبه شده است. قبولش خیلی سخت است.
بزرگترین اشتباه این دولت را چه میدانید؟
چیزی كه واقعا اذیتم میكند این است كه دموكراسی دارد بدنام میشود چون آن را با تحمیل و اشغال میشناسند. من طرفدار دموكراسیام اما تحمیل دموكراسی، تناقض در خود است. مردم باید خود دموكراسی را انتخاب كنند و باید از پایین بیاید.
آیا صدامحسین را خطری برای این كشور میدانید؟
آدم وحشتناكی بود. اما به نظرم خطری بلافصل برای ایالات متحده نبود. آدم نمیتواند با هر كه خوشش نمیآید، بجنگد. به نظرم عراق میتواند به یكی از بدترین فجایع سیاست خارجی آمریكا بدل شود.
اما شما و كاندولیزا رایس، وزیر امور خارجه كنونی، استاد دانشگاهی یكسان داشتید؛ جوزف كوربل، دیپلماتی چكتبار كه مدیر مدرسه روابط بینالمللی در دانشگاه دنور بود و دست بر قضا پدر شماست.
نكتهای در رایس هست كه از آن خوشم میآید و آن این است كه همیشه به تاثیر بسیار پدرم بر خودش اشاره میكند. واقعا جالب است كه یك استاد دانشگاه مهاجر چكتبار دوتا وزیر امور خارجه را تعلیم داده.
حدس میزنم مدت زیادی است كه رایس را میشناسید.
پدرم در سال 1977 مرد و من خانه بودم و كلی گل آورده بودند و بین آنها گلدانی سرامیكی به شكل پیانو بود كه برگهای فیلوندرون داشت. از مادرم پرسیدم آن را چه كسی فرستاده و او گفت: «كاندولیزا رایس، دانشجوی محبوب پدرت.»
شما به عنوان كاتولیك بزرگ شدید اما در دهه 90 فهمیدید والدینتان در اصل یهودی بودهاند و سه تا از اجدادتان را نازیها كشتهاند. حالا خود را یهودی میدانید؟
نه من غسل تعمید دیدم. اسم واقعیام ماری یانا است. به یاد مریم باكره اسمم را گذاشتند. اینگونه بزرگ شدم. سخت است كه آدم در 60 سالگی بالكل عوض شود.
در قلب هنوز احساس كاتولیك بودن میكنید؟
فكر میكنم مخلوطی بین كاتولیك و كلیسای اسقفی (آنگلیكنهای آمریكا-م) را احساس میكنم كه دومی مذهب همسر سابقم است.
دیگر كلیشه شده كه میگویند زنان قدرتمند، شوهران و عشاق را رد میكنند. به نظرتان درست است؟
فكر میكنم اگر جدا نشده بودم هیچوقت وزیر امور خارجه نمیشدم. اما دوران زناشویی را خیلی دوست داشتم. 23 سال متاهل بودم. از تمام شدنش خیلی متاسف شدم.
دوباره ازدواج خواهید كرد؟
بعید میدانم.
چرا؟
چرا نه؟
یار و همراه داشتن.
من خیلی یار و همراه دارم. به زودی 69 سالم میشود و سه دختر و سه داماد و شش نوه دارم. دنبال آشنایی با مردان نیستم. واقعا هم نمیتوانم تصور كنم كسی از من خوشش بیاید. به نظرتان من مرعوبكننده نیستم؟
شخصا دوست ندارم با شما مچ بیندازم.
هفتهای سه بار نرمش و ورزش میكنم و میتوانم تا 200 كیلو پرسِ پا بزنم.
23 آوریل 2006، نیویورك تایمز

دبورا سالامون/ترجمه آرش عزيزي


قدرتمند و پروردگار: اندیشههایی در مورد آمریكا، خدا و مسائل جهانی
نویسنده: مادلین آلبرایت
2006
Harper Collins
قیمت: 95/25 دلار

به نقل از روزنامه كارگزاران