حقوق بشر در تعطیلات

یوحنا نجدی

پانزده روز تعطیلی به مناسبت آغاز سال نو، همواره فضای نحیف و رنجور گردش اخبار و اطلاعات در ایران را با انسداد مطلق مواجه می کند. به گونه ای که شاید اوتوپیای ناقضان حقوق بشر، همین تعطیلات طولانی مدت و فقدان اطلاع رسانی درباره نقض حقوق بشر باشد.

پل ریکور در تبیین فلسفه اخلاق و پژوهش هایش در حوزه اندیشه سیاسی معاصر می گوید «از نظر من، انسان فاعل، انسانی است که در امور جامعه فعال باشد، انسانی که به عنوان شهروند و به عنوان فاعل اجتماعی مورد احترام و دارای حقوق باشد؛ این مساله بر تمام تفکرات سیاسی و فلسفه اخلاق من، سایه افکنده است».

اینک با مشاهده وضعیت کنونی حقوق بشر در ایران، به نظر می رسد که شهروندان منتقد و فعال در عرصه های سیاسی، اجتماعی و حتی فرهنگی نه تنها از حقوق اولیه و مندرج در اعلامیه جهانی حقوق بشر برخوردار نیستند بلکه برخلاف نظر پل ریکور، گهگاه «کرامت انسانی» آنها نیز ترور می شود. اما حقوق بشر در تعطیلات نوروزی، چگونه به استقبال بهار رفت؟

علیرغم آنکه زمان زیادی از تامین وثیقه های هشتاد میلیون تومانی برای سه دانشجوی پلی تکنیکی در بند، آقایان احسان منصوری، مجید توکلی و احمد قصابان می گذرد و با توجه به آغاز سال جدید انتظار می رفت که این سه دانشجو، در شرایط سکوت رسانه ای روزهای تعطیل، از حبس به در آیند اما خانواده های این سه فعال دانشجویی، بدون فرزندان خود گرد سفره هفت سین جمع شدند.

کارل پوپر می گوید «خوشبینی یک وظیفه اخلاقی است» با این وجود در طی سالیان اخیر آموخته ایم که در فضای سیاسی ایران، نباید چندان خوشبینانه به انتظار نشست.

اینک بیش از یازده ماه از بازداشت این سه دانشجوی پلی تکنیکی در دهم اردبهشت ماه سال گذشته می گذرد. شرایط ژلاتینی پرونده آنها به گونه ایست که هم می توان نسبت به آزادی آنها امیدوار بود و هم آنکه بیم از استمرار شرایط کنونی می رود. این در حالیست که ماده 10 اعلامیه جهانی حقوق بشر تصریح می کند «هرکس در تعیین حقوق و تعهدات خویش و هرگونه اتهام جزایی که به او وارد شود با مساوات کامل حق برخورداری از دادرسی منصفانه و علنی را در دادگاه مستقل و بیطرف دارد».

از دانشجویان بازداشتی طیف چپ نیز خبرهای نگران کننده ای به گوش می رسد. علی کانتوری دانشجویی که در اندرزگاه 3 سالن 5 زندان قزلحصار کرج به همراه 6 نفر دیگر در سلول کوچکی بسر می برد، از بیماری آسم در رنج است و علیرغم توصیه پزشک، داروهای مناسبی به دست او نرسیده است. دانشجویان طیف چپ، اخیرا طی بیانیه ای اعلام کردند که دانشجویان آزاد شده، زیر فشار شدید بازجویان برای همکاری با آنها و ارایه گزارش درباره رفت و آمدهای خود قرار دارند. تنها خبر خوش اینکه سعید فیض الله زاده، از فعالان دانشجویی دانشگاه علامه با تامین وثیقه در نخستین روزهای بهار از زندان آزاد شد و به جمع خانواده اش بازگشت.

از سوی دیگر، عفو بین الملل با صدور بیانیه ای در خصوص شرایط محمود صالحی، فعال کارگری محبوس در زندان سنندج، ابراز نگرانی کرده است. در این بیانیه با اشاره به نیاز فوری وی به معالجات پزشکی و همچنین افتتاح پرونده جدیدی برای این فعال کارگری آمده است: «صالحی می بایست طبق برنامه اعلامی قبلی، در 23 مارس (یکشنبه چهارم فروردین 1387) آزاد می شد؛ تاریخی که پایان محکومیت یکساله وی تلقی می شد.» نگرانی درباره وضعیت آقای صالحی در حالی افزایش می یابد که بند 4 از ماده 23 اعلامیه جهانی حقوق بشر صراحت دارد که «هرکس برای حمایت از منافع خود حق تشکیل و عضویت در اتحادیه های صنفی دارد».

در موضوعی دیگر، سازمان دیده بان حقوق بشر، روز هشتم فروردین ماه نسبت به هجوم پلیس به منازل شخصی به دلیل آنچه که «بی عفتی» خوانده می شود، اعتراض کرد. جو استوک، معاون بخش خاورمیانه و شمال افریقای دیده بان حقوق بشر ضمن انتقاد از رفتار پلیس برای اجرای نوع خاصی از اخلاقیات افزود : «وقتی پلیس دائما درب منازل را می شکند؛ این بدان معناست که تمامی حدود را زیرپا می نهد و در هر لحظه به حریم خصوص افراد تجاوز می کند.» وی همچنین به اقدام های اخیر پلیس اصفهان در حمله به میهمانی ها و دستگیری بیش از یکصد نفر اشاره کرد که اغلب به پرداخت جریمه های 1 تا 5 میلیون تومانی و تحمل 80 ضربه شلاق محکوم شده اند. این احکام هم اکنون در مرحله تجدیدنظر هستند و هنوز به اجرا در نیامده اند. از خاطر نباید برد که ماده 12 اعلامیه جهانی حقوق بشر می گوید «هیچ کس نباید در معرض مداخله خودسرانه در زندگی خصوصی، خانواده، خانه یا مکاتبات خود، یا در معرض تعرض به حیثیت و آبروی خود قرار گیرد. هرکس در مقابل چنین مداخله ها یا تعرض هایی حق برخورداری از حمایت قانون را دارد».

اما مهمترین واکنش نسبت به وضعیت حقوق بشر در ایران از سوی دولت بریتانیا صورت گرفت. وزارت امور خارجه بریتانیا در گزارش سالیانه خود، وضعیت حقوق بشر در ایران را «اسفناک» خواند. در صفحات 151 تا 154 این گزارش که به کشورمان اختصاص یافته، به مواردی از نقض آشکار و گسترده حقوق بشر در ایران همچون اعدام، مجازات های ظالمانه، عدم حقوق برابر زنان و مردان، نقض حقوق اقلیت های قومی و مذهبی، فقدان آزادی های بیان و برگزاری انتخابات ناعادلانه اشاره شده است. دیوید میلیبند، وزیر امور خارجه بریتانیا، به کشورهای ایران، عربستان، زیمبابوه و سوریه هشدار داد که حقوق بشر، اینک از «حاشیه» به «مرکز» سیاست خارجی کشورش منتقل شده است. میلیبند پیشرفت روابط تهران و لندن را مشروط به آن دانست که ایران به تعهدات بین المللی خود و از جمله به اعلامیه جهانی حقوق بشر پایبند باشد.

در تحلیل نهایی، نباید انتظار داشت که در سال جدید، تحولی بنیادین در رعایت موازین حقوق بشری در کشورمان ایجاد شود. ژان بودریار می گوید یگانه فضیلتی که می توان هنوز در این جهان نجات داد فضیلت پایداری است، چون سایر فضایل، نظیر امید، احسان و غیره، به ارزش هایی سراسر مسخره تبدیل شده اند. براستی غیر از «پایداری»، چه فضیلتی را می توان برای قربانیان نقض حقوق بشر، خانواده آنها و مردمان اینگونه سرزمین ها در نظر گرفت؟