عراق و حرکت به سمت تجزیه

نجات بهرامی

  

اجلاس همسایگان عراق در حالی برگزار شد که با گذشت پنج سال از زمان سقوط صدام حسین به دست نیروهای ائتلاف  تحت رهبری آمریکا ، تنش های سیاسی و نا آرامی های قومی و مذهبی همچنان فضای این کشور را تحت تاثیر قرار داده است.

شرایط فعلی حاکم بر عراق این ایده را در ذهن تقویت می کند که علیرغم تلاش نیروهای موثر بر سرنوشت عراق ، این کشور به شکلی آرام و خزنده در حال حرکت به سمت فروپاشی است و دلایلی که می توان در اثبات این مدعا آورد، اگر چه در حوصله این نوشتار نمی گنجد ، اما اختصارا  از این قرارند:

1-     عامل تاریخی . عراق کشوری است که بر خلاف آنچه ناسیونالیستهای عرب و بعثی ها در زمان صدام مدعی آن بودند ، از سابقه تاریخی چندانی در همزیستی یک پارچه گروههای قومی و مذهبی خود برخوردار نبوده و نیست. این کشور پس از فروپاشی امپراطوری عثمانی پس از جنگ اول جهانی پای به عرصه وجود نهاد و قبل از آن هم تحت لوای یک امپراطوری و جزوی از قلمرو آن به شمار می رفت . در سالها و دهه های پس از استقلال هم حاکمیت دیکتاتورها بر این سرزمین مانع بروز چهره واقعی این کشور در آزمون همزیستی قومی و مذهبی شده و سرپوش سرکوب و خفقان عامل ایجاد یکپارچگی ساختگی و تصنعی در آن بوده است. حمله آمریکا و سقوط صدام حجاب هایی را از جامعه عراق برداشت که تا آنن زمان واقعیت های نهفته ای از این کشور را در خود جای داده بود.

2-     شرایط منطقه ای و جهانی. اکثر کشورهای منطقه خاورمیانه را اعراب سنی تشکیل می دهند که از یک عراق شبیه زمان صدام البته منهای روحیه تجاوزکارانه آن و خطری که برای اعراب منطقه داشت ، حمایت می کنند. سابقه تاریخی این کشورها نشان می دهد که هیچگاه به حکومتی شبیه آنچه که آمریکا در عراق می خواهد رضایت نمی دهند و برای این مخالفت خود هم دلایلی اساسی دارند. از جمله اینکه حکومتی دموکراتیک در عراق در بیشتر مواقع به روی کار آمدن دولتی شیعی طرفدار ایران خواهد انجامید و این به خاطر اکثریت شیعه ای است که در عراق زندگی می کنند. از طرفی یک دموکراسی آزاد در عراق یا هر جای دیگر منطقه باعث ترویج و تبلیغ همان رویه در کشورهای آنها می شود. کشورهایی که با دیکتاتوریهای نفتی و فاسدی اداره می شوند که دموکراسی الزاما برایشان خطرناک است.از طرفی نگهداری عراق یکپارچه ای که گاه و بیگاه درگیر جنگهای فرقه ای شده و صحنه جدال کشورهای همسایه خود باشد ، هزینه و زمانی زیادی را برای آمریکا و متحدانش به بار می آورد و تمرکز آنها را بر دیگر نقاط بحران خیز از جمله مسئله اسراییل و فلسطین از بین می برد. یک حضور بلند مدت در عراق به چهره آمریکا در منطقه و جهان لطمه می زند و رشد بیش از پیش بنیادگرایی را در پی خواهد داشت.  از سویی نگهداری سربازان آمریکایی در عراق به مبارزه ای سیاسی در آمریکا بدل شده و حتی در صورت پیروزی جمهوری خواهان هم نمی توان به ادامه تلاشهای آمریکا با این سطح و در بلند مدت امیدوار بود. خروج احتمالی آمریکا از عراق هم هیچ شانسی برای آرام شدن اوضاع نمی گذارد و عراق را به صحنه جنگ قدرتهای منطقه ای و در واقع به افغانستان قبل از سلطه طالبان تبدیل می کند.

 3-  اگر چه بسیاری به نقش القاعده در آشوبهای عراق پر و بال زیادی می دهند اما واقعیت آن است که معمولا در این زمینه بسیار اغراق آمیز عمل شده است. القاعده مدتهاست که در عراق شکست خورده است و این مسئله را می توان در انفجارهای انتحاری اخیر در عراق مشاهده کرد. در انفجار انتحاری که در بازار پرنده فروشی بغداد عده زیادی را به کام مرگ کشید، عامل انتحاری یک زن عقب مانده ذهنی بود که توسط القاعده ربوده شده و از طریق کنترل از راه دور منفجر شده بود و این یکی از نمونه های اینچنینی در روزهای اخیر بود. واقعیت آن است که سهم گروههای عمده عراقی که با ظاهری آراسته در معادلات قدرت در این کشور حضور دارند و به نا آرامی و عدم تفاهم دامن می زنند ،  به مراتب بیش از آن چیزی است که ممکن است القاعده داشته باشد .کردها در حال ایجاد تدریجی و بی سرو صدای یک خودمختاری در شمال هستند و حتی به شکلی نامحسوس بافت جمعیتی کرکوک را تغییر می دهند تا این شهر نفت خیز را در کردستان ابقاء کنند ، شیعیان هیچگاه به اعراب منطقه اعتماد ندارند و این بی اعتمادی هنگامی به اوج می رسد که اعراب منطقه مستقیما در نا آرامی هایی که توسط سنی های بعثی و در شهرهایی چون بعقوبه و رمادی و ... روی می دهد ، شورشیان را تجهیز می کنند. و بحرانهای فزاینده دیگری که آنقدر ریشه دار هستند که با آرامشی نسبی و موقتی ، نتوانیم آنها را به فراموشی بسپاریم.

4-  بنا بر یک قول مشهور " آزادی چیزی را تغییر نمی دهد ، بلکه چیزها را آن گونه که هستند نشان می دهد و در واقع حجاب ها را برمیدارد. "  حجابهایی که تا کنون مانع دید می شدند با آزادی عراق از چنگال حکومت بعث برداشته شده و امروز هم مردم عراق و هم جهانیان در حال تماشای چهره واقعی عراق هستند . چهره ای که شاید آخرین نگاه های  خود را به  منطقه خاورمیانه دوخته است.